VM voor Dummies
Koepel ALMA

Vrijmetselarij FAQ

Vrijmetselarij
Een poging tot duiding


Is er een maçonniek geheim?

Het enige mysterieuze aan vrijmetselarij (in bv België en Frankrijk) is het feit dat de meeste leden de discretie bewaren over hun lidmaatschap. In meer ontvoogde maatschappijen, zoals Nederland, bestaat een grotere openheid. Maar aangezien er nog altijd mensen zijn die denken dat vrijmetselaars een bokkenpoot verbergen achter hun schort blijft de traditie der geheimhouding voorlopig bewaard.

Zijn vrijmetselaars een hechte groep? 

Ja en neen. Niet één noemer dekt de lading. Toch hebben ze één gemeenschappelijk punt,… ze gebruiken dezelfde rituelen en ritualen om de vrije groei van hun leden te stimuleren,… groei waarvoor elk lid individueel verantwoordelijk blijft. Dat dit niet iedereen is gegeven blijkt ook vandaag nog een evidentie.

Is vrijmetselarij religieus?

Nee, vrijmetselarij is immers a-dogmatisch. In de meeste loges is ook vandaag het onderwerp religie nog taboe. Sommige loges aanvaarden een religieuze achtergrond bij leden, anderen niet. In delen van Europe, zeker in Vlaanderen is er bijvoorbeeld een eerder humanistische en vrijdenkende achtergrond. De meesten gaan er, soms intuïtief, van uit dat alle concrete belijdenissen wellicht maar een tijdsgebonden poging zijn tot vertaling van eeuwige waarheden, die thans nog maar moeilijk onder woorden kunnen gebracht worden, maar toch door velen aangevoeld. in die zin is elke belijdenis in de grond ergens juist, maar toch onvolledig. Respectvol en openminded luisteren naar het onuitgesprokene bij de anderen is dus de boodschap.

Is vrijmetselarij politiek?

Ook dit onderwerp is in vele loges nog taboe. Het hangt af van de gewoonten en maturiteit van de groep en de richtlijnen van sommige obediënties, loges en individuele vrijmetselaren die er deel van uitmaken. Respect voor het idee van de broeder (of zuster) is de reden van de eventuele afspraak om bepaalde onderwerpen niet te behandelen binnen een groep. Het is geen kwestie van taboe of ander dogmatisch denken. Het zou het in elk geval niet mogen zijn.

Zijn vrijmetselaarsloges machtsbastions?

Sommige loges en/of kringen van vrijmetselaars zijn gemengd, maar anderen bestaan bijvoorbeeld uit een bepaalde sociale en/of professionele groep. De groep is qua ledenwerving vrij mits ze de universele vrijmetselaarsgebruiken respecteert. Het kan dat er na een ingetogen zitting of na een voordracht al eens tussen twee vrijmetselaars over werk wordt gepraat,… maar dat is zeker niet de bedoeling. Wel is het zo dat onder vrijmetselaars principieel aan mekaar vertrouwen wordt gegeven. Iedereen heeft immers dezelfde weg afgelegd alvorens uiteindelijk vrijmetselaar te worden. Dat is ook de reden waarom kandidaten zo grondig worden geëvalueerd alvorens te worden toegelaten. Die evaluatieperiode kan één tot twee jaren, soms zelfs langer, duren. 

Wat met de verschillende graden binnen de vrijmetselarij?

Elke graad binnen de vrijmetselarij diept een bepaald groeifacet verder uit. alles is gezegd binnen de drie eerste graden. Toch kan men na het bereiken van de derde graad, die van meester-vrijmetselaar, nog verder "dieper" of "hoger" genieten van symbolische samenkomsten, tot de 33e Graad. En daarnaast bestaan nog een reeks "zijgraden".

Hoe word je lid?

Je kan niet gewoon aansluiten bij een loge. Je kan je wel spontaan aanbieden bij een loge, of misschien word je wel aangesproken. Via meerdere gerichte gesprekken leren enkele logeleden de kandidaat beter kennen en peilen naar de motivatie, zonder dat die persoon al aan activiteiten deelneemt. Binnen de loge wordt de kandidaat besproken en uiteindelijk zelfs onder een blinddoek ondervraagd. Dit alleen al schrikt vele profanen (niet-vrijmetselaars) af. Dat is ook een beetje de bedoeling...

Hoe onstonden loges?

De alleroudste loges (zoals die van Kilwinning, volgens bronnen ontstaan rond 1140) die we als vrijmetselaarsloge mogen beschouwen ontstonden in Schotland, eeuwen vóór de oprichting van de eerste overkoepelende "obediënties" (Schotland 1599, Londen 1717). Ze ontstonden waarschijnlijk niet uit groepen uitgetreden tempeliers, maar ontstonden in dezelfde periode als de tempeliers. Heel wat groeperingen in die tijd (lang voor de renaissance) bleven op zoek naar kennis en (vooral) wijsheid. Gezien enkele overeenkomsten is er wellicht zeker kennis overgedragen.

Hoe ontstonden de overkoepelende structuren (obediënties)?

De herkomst van de vrijmetselarij ligt natuurlijk niet in de oprichting van een eerste overkoepeling van loges (de eerste obediëntie) in 1717 in het Engelse café “Goose and Gridiron”, maar in de overgedragen levensattitude, hetgeen al sinds eeuwen op een gestructureerde manier via inwijding gebeurt. Vele nieuwe loges nemen zelfs terug afstand van de overkoepelende, verticale structuren, en deze vrije loges groeperen zich vaak binnen een horizontale samenwerkingsstructuur. Ze gaan uit van een principiële gelijkwaardigheid van loges en ingewijde maçons die volgens de regels van de universele vrijmetselarij werken. Andere loges proberen dan weer, met vallen en opstaan, om binnen de bestaande structuren vrouwen toe te laten tot hun werkplaats, of om wel ingewijde maar "niet erkende" leden toegang te verlenen tot hun zittingen.

Hoe ontstond het vrije metselen?

De huidige (symbolische) vrijmetselaars ontstonden waarschijnlijk uit groepen operatieve (bouwende) metselaars die Europa rondtrokken om in opdracht van rijke heren of congregaties de meest kunstzinnige en/of stevige bouwwerken op te trekken. Het waren dus in oorsprong meester-bouwvakkers, beeldhouwers, kunstenaars in de bouwkunde en de architecturale schoonheid. Die koesterden hun vergaarde kennis (vakmanschap) als goed bewaarde geheimen. Die geheimen gaven ze geleidelijk door via een leerlinggraad naar de gezel-/meestergraad. De operatieve metselaars kenden slechts twee graden, waar de vrijmetselaars drie basisgraden gebruiken in hun groeiproces naar (symbolisch) meesterschap.
Vrijmetselarij vandaag: Vrijmetselarij is geëvolueerd tot een vereniging van mensen die diepgang zoeken, zonder dogma’s, zonder bovenmenselijke figuren of fenomenen. Ook hun “grote voorbeelden” blijven mensen onder de mensen. Wel gaan vrijmetselaars ervan uit dat er meer is dan we kunnen vatten, dat er een scheppende kracht is die de ene “de (opper)bouwmeester van het heelal” noemt, de andere “god”, nog anderen “de scheppingskracht” of gewoon “de natuur”. Daarom zijn er binnen de vrijmetselarij veel wetenschappers, maatschappelijk actieve burgers en intellectuelen te vinden, al is dat zeker geen criterium voor lidmaatschap. Iedereen kan vrijmetselaar worden mits de juiste ingesteldheid en aanvaarding door de groep die de loge vormt. Snobisme en het eigen ego zijn daardoor de grote valkuil voor de vrijmetselaar van zodra die beseft dat hij/zij voor het eigen denken en handelen verantwoordelijk is,… net zoals het anderen stimuleert om zeer nederig te zijn, ook al is de eventuele professionele activiteit buiten de vrijmetselarij nog zo statusvol. Het is één van de redenen waarom vaak sociaal zeer actieve mensen aansluiten bij de vrijmetselarij of uitgenodigd worden om aan te sluiten. Het verleden kent tientallen voorbeelden van vrijmetselaars die een stuwende rol speelden in de maatschappij. Niet omdat ze vrijmetselaar waren, wel om wie ze zijn en wat ze deden.  

Hoe zit nederigheid in ons groeimodel?

Iedereen is binnen de vrijmetselarij en haar werking in die mate gelijk dat ieder ooit een leidinggevende rol zal kunnen vervullen en uiteindelijk weer nederig tussen de groep zal moeten gaan zitten, waarna de cyclus herbegint,… of, beter gezegd,... verdergaat. Want het groeiproces binnen de vrijmetselarij stopt niet na het eindigen van een symbolische cyclus. 

Welke Kennis wordt overgedragen?

Wie bijvoorbeeld weet wat de Tabula Smaragdina, het Corpus Hermeticum of de Bijbel (in zijn diepste betekenis) is, weet alvast wat met "kennisoverdracht" wordt bedoeld. In die zin zullen ook moderne tempeliers, druïden of aloude alchemisten zich in een deel van de vrijmetselarij kunnen herkennen, al zijn de verschillen ook hemelsbreed. De filosofie van de vrijmetselarij gaat immers uit van een continu groeiproces in een welbepaalde richting, en individuele verantwoordelijkheid voor die groei. Dus niet van een zichzelf eeuwig herhalend cyclisch proces,… of van groei via externe factoren. Zo zijn zonnewenden ook maçonnieke hoogdagen maar is het actieve vieren van een zonnewende (of het oud-Europese Joelfeest) geen noodzaak om een "vrijmetselaar" te zijn. Toch zullen veel vrijmetselaars ingetogen hun opwachting maken om dat natuurlijke en symbolische overgangsmoment te beleven. Is het allemaal eenvoudig? Ach, eigenlijk wel.

Zijn maçons gelijk(w)aardig?

Al werken loges wereldwijd op gelijk(w)aardige manier met gelijklopende symbolen en rituelen, het is ook eigen aan de mens om zijn gekozen weg als de "meest aangewezen" te bestempelen, wat al eens voor discussies zorgt. De vrijmetselaar is dus geen menselijk dwalen vreemd. Tolerantie en vergevingsgezindheid zijn ook voor vrijmetselaren belangrijke universele deugden. Het is een reden waarom mensen uit niet-tolerante bewegingen worden geweerd, op zijn minst zolang ze niet tot een andere basishouding zijn gekomen. Toch zal de vrijmetselaar ook assertief genoeg zijn om grenzen te stellen wanneer dat nodig is, al zal dat zelden onder de noemer van de vrijmetselarij gebeuren omdat elke beslissing van een vrijmetselaar individueel is, vanuit zijn individuele verantwoordelijkheid. Er bestaat dus niet zoiets als “de mening van de vrijmetselarij”. Vrijmetselaren (getooid met een schootsvel, een soort schort om zich symbolisch te beschermen tijdens de werkzaamheden) trachten elkaar te sterken door zich geregeld (individueel of in groep) te bezinnen bij eeuwenoude rituelen, schone muziek, boeiende voordrachten en ingetogen momenten. Enig gevoel voor decorum is deze metselaren niet vreemd, een bescheiden lekkere maaltijd en het heffen van het glas na de bezinning evenmin. 

Dus er is veel verscheidenheid binnen de eenheid?

Sommige loges zijn iets meer gericht op het rituele aspect, andere hebben iets meer oog voor de moderne kennisoverdracht, nog andere iets meer voor de aloude wetenschappen en/of eventueel esoterie. Voor de ene is het evangelie van Johannes een inspiratiebron, voor andere het Corpus Hermeticum of het aloude Tabula Smaragdina, voor nog andere één of ander wetenschappelijk oeuvre van oude of moderne wetenschappers. Voor sommige is de grootste inspiratie zelfs een ongeschreven blad. Daarom is er ook verscheidenheid binnen de eenheid en dat is prima. Doch zowat alle vrijmetselaars kennen en gebruiken bijvoorbeeld de saga van de bouw van de tempel van Salomon en de moord op de architect die door ongeduldige leerling-bouwers werd vermoord, om zijn geheimen en ultieme kennis te verwerven alvorens de meester de tijd rijp achtte. Het resultaat is, volgens de saga, dat deze zijn ultieme kennis en geheimen nooit onthulde. In dat opzicht zijn vrijmetselaars allen tegelijk kinderen van de weduwe en tegelijk blijvend zoekend naar kennis. Het geheim van de meester-vrijmetselaar is in dat opzicht de wijsheid en kennis die deze vergaart en doorgeeft aan leerlingen aan wie die zijn vertrouwen schenkt. Al de rest kan je zelf bedenken, zoals er in het Corpus Hermeticum te lezen staat...

Deze antwoorden op sommige veelgestelde vragen zijn dus niets meer dan onze antwoorden, hier en nu. Zoals de betekenis der symbolen staat ook de betekenis der concrete werkvormen en verwoordingen open voor groei. Het enige wat vastligt is: Vrijmetselarij bevordert groeien als mens en groeien als samenleving, met behulp van symboliek. Als de rest is bespreekbaar en evolueerbaar.

(CN 2012)